Pagina in afdrukformaat
Vrijen contra Verantwoorden

Van Wim Geradts, november 2007

De vereniging Wadvaarders heeft een paar woelige jaren achter zich, waarin heftige discussies waren over het te voeren beleid: protesteren of samenwerken.
Wim Geradts geeft een mooie analyse van, wat hij noemt, "de vrijen" contra "de verantwoorden".

 

Het dilemma van de Wadvaarders

De woelingen rond het wadvaren en binnen de Wadvaarders zijn in mijn ogen terug te voeren op een tegenstelling tussen twee groepen binnen de vereniging. In deze beschouwing omschrijf ik die tegenstelling, in de hoop dat een helder beeld van de tweedeling het eenvoudiger maakt er een duurzame oplossing voor te vinden.

De twee groepen die ik waarneem komen ieder voort uit de spanning die er al zit in het adagium ‘Vrij en Verantwoord’. De ene groep, voor het gemak de Vrijen genoemd, lost die spanning op door haar verantwoord gedrag te bepalen vanuit haar vrijheid. De andere groep –ik noem die de Verantwoorden- werkt juist andersom: ze laat haar vrijheid bepalen vanuit wat Verantwoord is.

Dat is wat abstract geformuleerd. Een concrete vertaling: de Vrijen laten rustig een hond onaangelijnd uit als de plaat toch al kaal is. De Verantwoorden laten ook op de kaalste plaat hun hond aan de lijn uit, want zo wil de erecode dat.

 

De Vrijen gaan uit van de praktische situatie. Ze staan daarom sceptisch tegenover de in het vele overleg gegroeide aannames inzake het begrip verstoring. De Verantwoorden menen dat die aannames aanvaardbaar zijn, al is het maar omdat ze onder het overleg een basis van acceptatie leggen en van een gelijke benadering.

De Verantwoorden vindt men vooral in de kringen van het bestuur, de Vrijen meer onder de vrijwilligers die de buitenste schil van de Vereniging vormen – bijvoorbeeld redactieleden van Berichten of de Master van de website. Hun beeld van het wadvaren wordt gevormd en gevoed door de dagelijkse praktijk, met name die van de leden – zo ook de inhoud van hun berichtgeving. Ze zijn daarom ook gevoeliger voor wat de in regels niet klopt met de dagelijkse praktijk, alsmede voor tegengeluiden waaraan ze ook ruimte geven.

Het bestuur evenwel heeft qualitate qua vooral van doen met de overleggremia, de politiek, het natuurbeheer, het onderzoek. Dat levert een andere kijk op de wadvaartdingen op. De Verantwoorden proberen een praktijk te bewerken en uit te dragen die de verhoudingen met de regelgevers niet ondermijnt. Dat botst.

Een casus: een lid schrijft een kritisch commentaar op het weghalen van de betonning van het Smeriggat. Een ambtenaar van Rijkswaterstaat benadert de Wadvaarders-voorzitter verbolgen: hoe kan dat nou – de Wadvaarders waren in het overleg toch akkoord? Daarop verzoekt (gelast?) de voorzitter de dienstdoende redacteur de meest kritische zin in het artikel te schrappen, hetgeen gebeurt – alles zonder overleg met de inzender. Een lid mag kennelijk niet anders denken dan het bestuur, in ieder geval dat niet uitdragen en zeker niet relaties boos maken.
 
De Vereniging heeft daar op haar jaarvergadering zelf de basis voor gelegd. Ze accepteerde stilzwijgend een nieuwe communicatiebeleid dat onomwonden op het oog had de meningen van het bestuur sterker naar buiten te brengen. Oude Vrije medewerkers trokken zich beklemd terug – nieuwe Verantwoorde traden aan. In onnozelheid – want binnen een jaar traden er minstens twee uit omdat het bestuur ook hun teveel verbood. Haaks daarop staat intussen dat leden zich op het Forum van de Wadvaarderswebsite ongecensureerd en soms voor het bestuur niet mals, konden blijven uiten. Hulde daarvoor!

 

Intussen is, mede door de woelingen rond nieuwe afsluiting voor 2008 en een voorzitterspleidooi voor straffere handhaving, in de Vereniging ook een proces op gang gekomen dat nagaat hoe het zover heeft kunnen komen. Op dat al vermelde Forum zijn er sporen van.

Wie die uitingen probeert te analyseren stuit vooral op de vraag of we onze Erecode niet veel te naief hebben opgesteld en aanvaard. Er staan dingen in die haaks staan op de dagelijkse praktijk of die zo ruim interpretabel zijn dat een rigide handhaver van een onschuldige handeling een overtreding kan maken, dan wel in de mogelijkheid van een overtreding een reden tot afsluiting kan zien. Ook rijst de vraag of alle medewerking aan het verzamelen van verstoringen ons niet tot tandeloze volgers van het overheidsbeleid heeft gemaakt.

 

Ik denk het wel. Daar is het met ons misgegaan. Dat is het bestuur echt niet alleen te verwijten. De hele Vereniging heeft zich laten meezuigen. Daarom lijkt het mij in de komende jaarvergadering vooral te moeten gaan om het vinden van een nieuwe Vrije opstelling, compleet met nieuwe code, inzake het gedrag op het wad. Een code die werkt, bijvoorbeeld vooraf door voorlichting aan nieuwkomers op het wad, zonder al die barsigheid van afsluitingen, handhaving en vervolging achteraf. Het wad is jaren lang steeds meer een politiestaat geworden en de Wadvaarders steunden dat proces, ongewild, met de beste bedoelingen – maar toch. Het wordt tijd dat het Wad weer Vrij wordt, op basis van een algemeen begrip voor wat schaadt en dan niet te benauwd, want schade geheel uitbannen is nog geen mens ooit gelukt, zelfs niet in gemeenschappen die heel nauwkeurig hadden omschreven en vervolgden wat schade was. Ja, die bleken op den duur zelfs een vernietigende politiestaat te zijn geworden, hoe Verantwoord ook de intentie was.

Ik zie meer in Vrij als basis, in de hele samenleving, en ook voor de Wadvaarders, om vanuit die keuze dwarser te gaan liggen tegen het vigerende systeem. Een systeem waarin iedereen iedereen steeds meer opjaagt tot de wadvaartdood erop zal volgen. Het afsterven is al begonnen met de nieuwste plannen voor afsluitingen. Het is goed dat we dat signaal horen en het ons aantrekken. Met een nieuwe Wadvaartcode doe ik er een voorstel voor.