banner
Pagina in afdrukformaat
Biobouwers: bioboeren in de waddenzee (maart 2017)

door: Susanne Duin (maart 2017)

Waar ga je naar toe als je uitgenodigd wordt voor een bijeenkomst “Bescherming van scheepswrakken in de Waddenzee en kansen voor biobouwers”. Bescherming van scheepswrakken, daar kan ik mij wel wat bij voorstellen maar kansen voor biobouwers....

Eind maart was er een bijeenkomst voor geïnteresseerden en belanghebbende in de ecologische bescherming van scheepswrakken. Ik was hier aanwezig op uitnodiging van het Programma “Naar een Rijke Waddenzee” en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed via de Wadvaardersvereniging. Samen zijn ze een project om het cultureel erfgoed van scheepswrakken te behouden en te beschermen voor volgende generaties.

In de hele Waddenzee liggen meer dan 10.000 scheepswrakken. Deze zijn kwetsbaar door zowel erosie als door menselijk handelen (visserij). Wij vinden wrakken natuurlijk altijd reuze interessant; vooral als ze zichtbaar zijn! Ze hebben iets mysterieus en vertellen verhalen over grote zeeslagen en andere heldenverhalen.

Op dit moment worden wrakken die vrijkomen weer bedekt. Wrakken die volledig vrijkomen zijn door stroming en vraat van paalwormen namelijk binnen korte tijd verdwenen. Wat is nu de beste manier om ze te beschermen en hoe kunnen deze wrakken bijdragen aan natuurontwikkeling? Deze vraag staat centraal.

Vorig jaar is de Erfgoedwet 2016 aangenomen. Deze biedt verbeterde mogelijkheden voor handhaving om zo plundering tegen te gaan. Verder zijn er initiatieven gestart vanuit de overheid waardoor er beleidsmatige aandacht is voor onderwater archeologie: ‘Erfgoedbalans’ en ‘Erfgoed telt 2017’.

Scheepswrakken die nu worden bedreigd worden bedekt met een soort gaas (van polypropyleen). Dit gaas zorgt er voor dat er nieuw zand kan ‘aangroeien’ waardoor de scheepswrakken weer aan ons oog worden onttrokken. Maar wat als je het wrak met een tweede laag kan bedekken waardoor er biobouwers aan de slag kunnen? Hiervoor is de Pilot Texel op het Burgerzand van start gegaan. Eigenlijk is het project tweeledig: beschermen én vergroten van biodiversiteit.

De huidige manier (gaas) is relatief goedkoop maar vergt veel onderhoud en vergroot niet de natuurwaarde in de Waddenzee. Er komt alleen maar zand op het wrak te liggen. Daarom wordt er nu gezocht naar nieuwe materialen die bestendig zijn tegen de stromingen, hard zijn zodat oesters/mosselen zich kunnen hechten en zo mogelijk ook gaten hebben zodat vissen er doorheen kunnen zwemmen. Dit zou dan een soort kunstmatig rif vormen, waardoor het wrak volledig is beschermd.

In het verleden is er al eens geëxperimenteerd met kratjes van aardappelzetmeel. Deze bleken te traag af te breken waardoor -als ze los sloegen en op het strand terecht kwamen- het leek alsof er allemaal plastic was aangespoeld! Daarom worden nu alternatieven onderzocht: henneptouw en kokosmatten maar ook garnalendoppen zullen in de test worden meegenomen. (Garnalendoppen zijn dus echt de resten van de garnalen als ze gepeld zijn.)

De Waddenzee staat op de Unesco Werelderfgoedlijst en bovendien zijn er bepaalde delen Rijksmonument. Burgerzand bij Texel (de locatie van de Pilot ) is zo’n Rijksmonument. Hier liggen vele schepen. Twee zijn er uitgekozen en hebben de inspirerende namen, Burgerzand Noord 2 en 4 (BZN 2 en BZN 4). BZN 2 is ‘het Poolse Kannonnenwrak’ uit de 17de eeuw welke door sportduikers in 1985 is ontdekt. De BZN 4 is een West-Indiëvaarder uit de 18de eeuw.

De schepen zijn historisch interessant. Waarom zitten er bijvoorbeeld allemaal gaten in de deksels van de houten koffie tonnen aan boord van de BZN 4? Om ontploffingsgevaar te voorkomen! Koffiebonen creëren gas en laat je dat niet ontsnappen dan krijg je een soort carbidschieten met melkbussen.... Een simpele suikerrietstengel voorkwam dat de koffiebonen door het hele ruim gingen rollen.

Maar hoe gaan de bioboeren straks te werk en wie zijn ze eigenlijk? Als alles doorgaat zullen de percelen niet veel groter worden dan 50 bij 30 meter, relatief klein dus. Zal dit haalbaar zijn? Dit zijn natuurlijk vragen welke eerder bij een econoom als ik naar boven borrelen dan bij een bioloog.

Dus wie zijn dan die Biobouwers van de toekomst? Gaan we percelen water uitgeven aan zeewierboederijen? Ik had hier namelijk eerder van gehoord; gaat dit ook gebeuren in de Waddenzee? Dus stelde ik de vraag in een zaal vol met marine biologen, duikers en andere experts, wie zijn de Biobouwers?!! ......mijn stoer gebouwde Bioboeren bleken oesters, mosselen en zeegras te zijn. Biobouwers en bioboeren: een grotere diversiteit zal er niet zijn.