banner
Pagina in afdrukformaat
Doe mee met monitoring van zeehonden

Onderzoek naar de gevoeligheid van de gewone zeehond (Phoca vitulina) voor doorvaart tijdens hoogwater

Het programma Pact van Rede 2.0 (PvR 2.0) dat de afgelopen jaren is uitgerold, betrof de invoering van dynamische zonering volgens het principe dat gebieden toegankelijk zijn als het kan, maar worden afgesloten als het moet voor de rust van vogels en zeehonden. De gevoeligheid van zwemmende zeehonden tijdens hoogwater bleef bij PvR 2.0, mede bij gebrek aan wetenschappelijke kennis, buiten beschouwing.

Afgelopen jaar is Pact van Rede 2.1 (PvR 2.1) opgestart en dit jaar begint een uniek onderzoek naar de invloed van de scheepvaart tijdens hoogwater op de zeehonden in de Waddenzee. Hulp is daarbij welkom van iedereen die bij het Wad is betrokken. Die hulp kan variëren tussen simpel op een afgesproken tijd over of langs een plaat varen tot intensieve medewerking als waarnemer en teller gedurende hele dagen. Daarnaast is elke waarneming
van zeehonden en hun gedrag welkom.

Waar gaat het om?
In de Waddenzee gaan de belangen van de natuur, waaronder twee soorten zeehonden, samen met de belangen van beheer, visserij, vaarrecreatie en andere menselijke activiteiten. Bij dit samengaan gaat het er voortdurend om het dynamische evenwicht te vinden tussen alle belangen, waarbij die van de natuur dominant is. Ten aanzien van de relatie tussen natuur en scheepvaart, in het bijzonder de vaarrecreatie is het uitgangpunt dat gebieden worden afgesloten voor menselijke activiteiten waar het moet en worden opengesteld waar het kan.
Dit onderzoek richt zich op dat onderdeel waarbij gezocht wordt naar de juiste balans tussen afsluiten en openstellen van zeehondengebieden voor doorvaart tijdens hoogwater. Tegelijkertijd levert het onderzoek een bijdrage aan de wetenschappelijke kennis over de ecologie en ethologie van de zeehond.

Waarom dit onderzoek?
Tot nu toe is voornamelijk onderzoek verricht aan zeehonden als ze tijdens laagwater op platen liggen en naar de directe reacties van zeehonden op verstoring. Over zwemmende zeehonden tijdens hoogwater is vrijwel niets bekend. Enerzijds leeft het idee bij veel recreatievaarders dat zwemmende zeehonden zich weinig aantrekken van de boten die ze tijdens hoogwater tegenkomen, anderzijds gaan veel natuurbeschermers en beheerders ervan uit dat ook bij hoogwater de scheepvaart de zeehonden dusdanig verstoort dat afsluiting van de zwemgebieden noodzakelijk is. Beide opvattingen zijn vooral meningen die onvoldoende door wetenschappelijke feiten kunnen worden onderbouwd.
De bedoeling van dit onderzoek is voldoende wetenschappelijke feiten aan te dragen voor een beter beheer van de zeehondenpopulatie en dat volgens het principe van dynamische zonering door de zeehondengebieden gevaren mag worden tussen 3 uur voor tot ca 3 uur na hoogwater. 

De aanpak van het onderzoek
Directe reacties van zwemmende zeehonden op passerende schepen kunnen vastgelegd worden door de zeehonden met gps-zenders uit te rusten. Dit onderzoek moeten we overlaten aan de onderzoekinstituten die daarvoor zijn toegerust. De kans is groot dat aanpak van dit onderdeel nog niet in 2018 kan beginnen.
Waar iedereen die op het Wad komt wel aan mee kan werken is mee doen aan de reeks experimenten waar we dit jaar mee willen beginnen. De experimenten beslaan steeds een hele dag en bestaan uit vastleggen op twee opeenvolgende laagwaterperiodes hoeveel en liefst ook welke zeehonden op een plaat liggen te rusten. Sommige zeehonden zijn door hun tekening individueel te herkennen (zie fig.1). In de tussenliggende hoogwaterperiode worden de scheepsbewegingen over en langs de plaat genoteerd. De voorbereidingen zijn al zo ver  gevorderd dat in maart of april met de waarnemingen zou kunnen worden begonnen zodra de zeehonden weer op de platen gaan liggen. De bedoeling is deze waarnemingen bij zoveel mogelijk platen gedurende een groot deel van het jaar te doen.

Wat kunt u doen?
U kunt op twee manieren aan het onderzoek meedoen. De simpelste bijdrage kunt u leveren door op een afgesproken hoogwater over of langs de plaat te varen. Terwijl u vaart noteert u of u zeehonden ziet zwemmen en wat hun reactie op uw boot is. Uw bevindingen kunt u digitaal doorgeven.
Iets ingewikkelder is het meedoen als “waarnemer”. U moet dan, zónder de zeehonden te verstoren (!), ’s ochtends tijdens laagwater tellen hoeveel zeehonden er op een plaat liggen en -als u dichtbij genoeg kunt komen- welke zeehonden er liggen en er foto’s van nemen waarop de zeehonden zijn te herkennen. Eind van de middag als het weer laagwater is, doet u hetzelfde nog een keer op dezelfde plaat.
Als de zeehonden goed aan de foto’s zijn te herkennen is het ook mogelijk dat verschillende mensen de laagwaterwaarnemingen doen. Afhankelijk van de plaat kunt u de waarnemingen doen vanaf de oever, vanaf de plaat zelf of vanaf de boot. Tijdens hoogwater moet er genoteerd worden wat er aan schepen voorbij komt. Als er eind van het jaar voldoende waarnemingen zijn gedaan kunnen platen waar doorvaart verboden is vergeleken worden met platen waar dat wel toegestaan is. Als er geen verschil tussen de platen met en zonder doorvaart is vast te stellen, is dat een sterke aanwijzing dat doorvaart niet van invloed is op het gedrag van de zeehonden.

Een uitvoerige beschrijving van het onderzoek en de uitwerking van de praktische uitvoering: http://www.populationbiology.nl/zeehonden.

Voor nadere informatie en als u op een of andere manier wilt meewerken aan dit onderzoek kunt contact met mij opnemen.

Dr. Robbert van der Eijk,
Bestuurslid Wadvaarders
Populatiebioloog, InDat Research
Instituut voor Dataverwerking
E-mail: robbertvdeijk@kpnmail.nl